Inclusief onderwijs 2035: wat moet jouw school in 2027 kunnen laten zien?

De datum staat: in 2035 moet Nederland een inclusief onderwijsstelsel hebben. Wat lang een vergezicht leek, wordt nu concreet. Sinds de kamerbrief van mei 2026 werkt het ministerie van OCW toe naar een transitieplan dat begin 2027 bij de Tweede Kamer ligt, met doelen, cijfers en mijlpalen. Van schoolbesturen wordt een eigen koers richting inclusie verwacht. De vraag voor elke schoolleider is dus niet meer óf er iets moet gebeuren, maar wat je straks kunt laten zien.

Wat er is afgesproken

De basis ligt in de werkagenda Route naar inclusief onderwijs 2035, met ijkmomenten onderweg waarop wordt bepaald hoeveel voortgang er is geboekt. De kern van de definitie is opvallend breed geformuleerd: bij inclusief onderwijs is het onderwijs zo ingericht dat alle jongeren welkom zijn en erbij horen op de school die ze kiezen.

De kamerbrief van mei 2026 maakte de transitie concreter met drie aandachtsgebieden: werken aan een pedagogisch en didactisch sterk schoolklimaat, interdisciplinair samenwerken binnen schoolteams, en transdisciplinair samenwerken met partners in de school. Begin 2027 volgt het transitieplan met de route voor de komende jaren.

De blinde vlek in het debat

Wie de stukken leest, ziet dat het debat vrijwel volledig gaat over ondersteuningsbehoefte: de leerling met een beperking, een ziekte, een ontwikkelingsachterstand. Dat is belangrijk werk. Maar het is niet de enige vorm van uitsluiting die op scholen speelt.

De uitsluiting die op veel scholen het hardst voelbaar is, gaat over cultuur, religie, gedrag en het gevoel er niet bij te horen. De leerling die zich niet gezien voelt, die afhaakt, wiens ouders de school nooit spreekt. Voor die vorm van inclusie bevat de route naar 2035 nog nauwelijks concrete instrumenten, terwijl de definitie (“alle jongeren zijn welkom en horen erbij”) er onmiskenbaar ook over gaat.

Voor scholen is dat een risico én een kans. Het risico: wie inclusie versmalt tot toegankelijkheid en ondersteuningsstructuren, mist het stuk waar leerlingen daadwerkelijk op afhaken. De kans: een school die óók de sociale en culturele kant aantoonbaar oppakt, staat er bij elk ijkmoment sterker voor.

Vergeet de burgerschapsopdracht niet

Er is bovendien een kader dat niet op 2035 wacht: de burgerschapsopdracht. Scholen zijn nu al wettelijk verplicht om doelgericht en samenhangend te werken aan burgerschap, en de onderwijsinspectie toetst erop. Respect, verantwoordelijkheid en omgaan met verschil zijn geen ambities voor later; ze horen vandaag al toetsbaar in het onderwijs te zitten. Een schoolklimaatprogramma dat beide kaders tegelijk bedient, burgerschap nu en inclusie richting 2035, slaat dus twee vliegen in één klap.

Wat je als school kunt doen richting 2027

Vier stappen die elke school kan zetten, ruim voordat het transitieplan er ligt.

Breng je startpunt in kaart. Verzuim, incidenten, hoe leerlingen zich gezien voelen, welke ouders je bereikt: zonder nulmeting valt er straks niets aan te tonen.

Formuleer je schooleigen koers breed. Neem naast toegankelijkheid en ondersteuning ook het sociale en culturele stuk op: schoolklimaat, erbij horen, ouderbereik.

Zoek partners in de school. Het derde aandachtsgebied van de transitie vraagt om samenwerking met partners van buiten. Denk breder dan zorg en welzijn: ook de gemeenschappen waar je leerlingen thuis zijn, zijn partners.

Meet en documenteer. Elk ijkmoment draait om aantoonbaarheid. Programma’s zonder meting leveren straks geen bewijs, hoe goed ze ook voelden.